Produkty Finansowe
Firma handlowa planuje zwiększyć sprzedaż. Ma więcej zamówień, ale musi też kupić więcej towaru i dłużej czekać na płatności od klientów. Dostawcy nie zawsze oferują równie długie terminy zapłaty.
Przedsiębiorca wie, że wzrost będzie wymagał dodatkowych środków. Nie wie jednak, czy powinien przygotować 50 tys. zł, 100 tys. zł czy znacznie większą kwotę.
Zapotrzebowania na kapitał obrotowy nie warto szacować wyłącznie na podstawie przychodów ani salda rachunku bankowego. Trzeba ustalić, ile środków firma angażuje w zapasy i należności oraz jaką część tej potrzeby pokrywają odroczone płatności wobec dostawców.
Dopiero później można policzyć, jak zmieni się zapotrzebowanie wraz ze wzrostem działalności i czy przedsiębiorstwo rzeczywiście potrzebuje dodatkowego finansowania.
Pokażemy prosty wzór, przykład obliczeń i sposób interpretacji wyniku.
Co oznacza zapotrzebowanie na kapitał obrotowy?
Operacyjne zapotrzebowanie na kapitał obrotowy pokazuje, ile środków przedsiębiorstwo angażuje w bieżący cykl działalności.
W uproszczonym modelu wynik zależy od trzech kategorii:
- Zapasy - materiały, produkty i towary pozostające w firmie.
- Należności handlowe - kwoty, których zapłaty firma oczekuje od odbiorców.
- Zobowiązania handlowe - kwoty należne dostawcom za zakupione towary lub usługi.
Zapasy i należności zwiększają zapotrzebowanie na kapitał, ponieważ środki pozostają zaangażowane w działalność.
Zobowiązania handlowe zmniejszają je w przyjętym modelu, ponieważ firma może zapłacić dostawcom później.
Przykładowo przedsiębiorstwo kupuje towar, przechowuje go przez kilka tygodni, a po sprzedaży udziela klientowi 30-dniowego terminu płatności. W tym czasie część jego kapitału pozostaje zaangażowana w zapasach lub należnościach.
Im większa wartość zapasów i należności w stosunku do zobowiązań handlowych, tym większe może być operacyjne zapotrzebowanie na kapitał obrotowy.
Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim środków zamrożonych w procesie produkcyjnym, warto sprawdzić również artykuł Gotówka zamrożona w produkcji - jak firmy przemysłowe powinny liczyć zapotrzebowanie na kapitał?.
Czy kapitał obrotowy netto i zapotrzebowanie na kapitał obrotowy to to samo?
Nie. Te pojęcia są powiązane, ale opisują różne wielkości.
Kapitał obrotowy netto to różnica między aktywami obrotowymi a zobowiązaniami krótkoterminowymi.
Operacyjne zapotrzebowanie na kapitał obrotowy koncentruje się natomiast na wybranych elementach cyklu działalności: zapasach, należnościach handlowych i zobowiązaniach wobec dostawców.
To drugie ujęcie pomaga ocenić, jak zmiany sprzedaży, poziomu zapasów i rozliczeń handlowych wpływają na potrzeby kapitałowe przedsiębiorstwa.
Nie zastępuje jednak pełnego bilansu ani prognozy przepływów pieniężnych.
Jak obliczyć zapotrzebowanie na kapitał obrotowy? Wzór
W podstawowym modelu dla firmy handlowej lub produkcyjnej stosujemy następującą zależność:
Zobowiązania handlowe odejmujemy, ponieważ odroczone płatności wobec dostawców częściowo finansują działalność.
Wynik pokazuje poziom zapotrzebowania operacyjnego na określony moment, a nie kwotę, której firma aktualnie nie ma.
Przedsiębiorstwo może już finansować tę potrzebę z kapitału własnego, zatrzymanych zysków lub innych źródeł.
Jakie dane przygotować do kalkulacji?
Najlepiej wykorzystać wartości z tego samego dnia bilansowego, na przykład z końca miesiąca.
Potrzebne będą:
- Wartość zapasów według przyjętej ewidencji.
- Stan należności handlowych.
- Stan zobowiązań handlowych.
Warto pamiętać o trzech zasadach.
Po pierwsze, dane muszą być porównywalne. Nie należy zestawiać zapasów z końca września z należnościami z końca października.
Po drugie, trzeba sprawdzić sposób ujęcia VAT. Wartość zapasów, należności i zobowiązań może wynikać z danych prezentowanych na różnych podstawach. Do kalkulacji należy przygotować spójne wartości zgodne z przyjętą metodą.
Po trzecie, zobowiązania handlowe nie oznaczają wszystkich zobowiązań firmy. W podstawowym wzorze nie odejmujemy automatycznie rat kredytów, podatków czy innych pozycji tylko dlatego, że są zobowiązaniami krótkoterminowymi.
Jeśli firma ma rozbudowany proces produkcyjny, istotne zaliczki lub inne specyficzne rozliczenia, uproszczony model warto rozszerzyć z pomocą księgowości.
Przykład obliczenia zapotrzebowania na kapitał obrotowy
Załóżmy, że firma sprzedaje wyposażenie dla przedsiębiorstw. Kupuje towary od dostawców, przechowuje je w magazynie i oferuje klientom B2B odroczone terminy płatności.
Na koniec miesiąca przygotowuje następujące zestawienie.
Przyjmujemy, że wartości są porównywalne i zostały przygotowane według spójnej metody. W przykładzie pomijamy inne pozycje operacyjne.
Podstawiamy dane do wzoru:
180 000 zł + 240 000 zł - 150 000 zł = 270 000 zł
Jak interpretować wynik 270 000 zł?
Nie oznacza on, że firma potrzebuje pożyczki na 270 000 zł.
Wynik pokazuje, jaka część środków jest zaangażowana w analizowane składniki działalności po uwzględnieniu odroczonych zobowiązań wobec dostawców.
Firma może już dysponować kapitałem, który pokrywa całe to zapotrzebowanie.
Dlatego sama kalkulacja nie wystarczy jeszcze do podjęcia decyzji o finansowaniu.
Znacznie bardziej użyteczne jest sprawdzenie, jak ten wynik zmieni się w przyszłości.
Ile dodatkowego kapitału potrzeba przy wzroście sprzedaży?
Załóżmy, że ta sama firma planuje zwiększyć skalę działalności.
Aby obsłużyć większą sprzedaż, będzie potrzebować więcej towaru. Wzrośnie również wartość faktur oczekujących na zapłatę. Dostawcy zgodzą się jednocześnie zwiększyć wartość zakupów z odroczonym terminem płatności.
Porównajmy sytuację obecną z prognozą.
Nowe zapotrzebowanie wynosi:
260 000 zł + 340 000 zł - 190 000 zł = 410 000 zł
Różnica względem obecnej sytuacji to:
410 000 zł - 270 000 zł = 140 000 zł
Planowany wzrost sprzedaży zwiększa więc operacyjne zapotrzebowanie na kapitał obrotowy o 140 000 zł.
To ważny wynik z perspektywy przedsiębiorcy. Pokazuje, ile dodatkowego kapitału może zostać zaangażowane w analizowanych składnikach działalności.
Jednocześnie nie oznacza, że firma musi pozyskać dokładnie 140 000 zł z pożyczki.
Jeżeli ma wystarczającą nadwyżkę gotówki, może sfinansować wzrost samodzielnie. Jeżeli dodatkowo czekają ją znaczące wydatki, potrzeba zewnętrznego finansowania może być większa.
Właśnie dlatego następnym krokiem powinno być zestawienie zmiany zapotrzebowania z rzeczywistymi możliwościami finansowymi przedsiębiorstwa.
Scenariusz ostrożny - jak zmieni się wynik przy większych zapasach i należnościach?
Kalkulacja oparta wyłącznie na planowanym wzroście sprzedaży może być zbyt optymistyczna.
Dlatego warto przygotować drugi wariant, uwzględniający mniej korzystne warunki działalności.
Przyjmijmy, że:
- Należności wzrastają do 400 000 zł, ponieważ klienci płacą wolniej, niż zakładano.
- Zapasy wzrastają do 280 000 zł, ponieważ firma potrzebuje większego bufora magazynowego.
- Zobowiązania wobec dostawców pozostają na poziomie 190 000 zł.
W wariancie ostrożnym:
280 000 zł + 400 000 zł - 190 000 zł = 490 000 zł
W porównaniu z obecnym poziomem 270 000 zł oznacza to wzrost o 220 000 zł.
Różnica między scenariuszem podstawowym a ostrożnym wynosi 80 000 zł.
Przedsiębiorstwo może więc potrzebować o 80 000 zł więcej kapitału zaangażowanego w zapasy i należności, niż wynikało z podstawowego planu wzrostu.
To pokazuje, dlaczego podczas podejmowania decyzji warto uwzględniać przynajmniej dwa warianty: zakładany i ostrożny.
Nie należy jednak automatycznie powiększać wnioskowanej pożyczki o całą tę różnicę. Firma powinna najpierw ustalić, czy i kiedy dodatkowe zapotrzebowanie przełoży się na faktyczny brak dostępnej gotówki.
Jak interpretować dodatni, ujemny i zmieniający się wynik?
Sam wynik działania matematycznego nie zawsze wystarczy do oceny sytuacji przedsiębiorstwa.
Warto przeanalizować zarówno jego znak, jak i zmianę w czasie.
Dodatnie zapotrzebowanie na kapitał obrotowy
Wynik dodatni oznacza, że w przyjętym modelu zapasy i należności mają większą wartość niż zobowiązania handlowe.
Nie jest to automatycznie sygnał złej płynności.
Firma może świadomie utrzymywać duże zapasy i udzielać klientom terminów płatności, finansując działalność z własnego kapitału.
Ujemne zapotrzebowanie na kapitał obrotowy
Wynik ujemny oznacza, że zobowiązania handlowe przewyższają sumę zapasów i należności.
Może tak być na przykład w przedsiębiorstwie, które sprzedaje towary szybko, otrzymuje zapłatę od klientów niemal natychmiast, a dostawcom płaci później.
Ujemny wynik nie oznacza jednak automatycznie dobrej kondycji finansowej. Może również wynikać z nagromadzenia przeterminowanych zobowiązań, co wymaga osobnej analizy.
Rosnące zapotrzebowanie na kapitał obrotowy
Wzrost wskaźnika może być naturalną konsekwencją rozwoju działalności.
Może też wskazywać na pogorszenie rotacji zapasów, wydłużenie okresu oczekiwania na płatności lub skrócenie terminów otrzymywanych od dostawców.
W takim przypadku warto ustalić, która pozycja odpowiada za zmianę wyniku, zamiast traktować cały wzrost jako jeden problem.
Czy do kalkulacji lepiej używać danych z końca miesiąca czy średnich?
Dane z jednego dnia są dobrym punktem wyjścia, ale mogą nie przedstawiać typowego poziomu zapotrzebowania firmy.
Przykładowo przedsiębiorstwo może tuż przed końcem miesiąca odebrać dużą dostawę towaru albo otrzymać płatność od ważnego kontrahenta.
Wynik obliczony na ten dzień będzie prawidłowy dla przyjętych danych, ale może znacznie odbiegać od sytuacji z pozostałych tygodni.
Dlatego do oceny zmian warto wykorzystać:
- Dane z kolejnych miesięcy, liczone według tej samej metody.
- Średnie wartości zapasów, należności i zobowiązań z porównywalnych okresów.
- Osobne kalkulacje dla sezonów o wysokiej i niskiej aktywności.
Najważniejsza jest porównywalność. Nie należy bez wyjaśnienia zestawiać średniego zapasu z całego kwartału z jednorazowym stanem należności na koniec miesiąca.
W firmach sezonowych jedna średnia roczna może też ukrywać okresy szczególnie wysokiego zapotrzebowania.
Do planowania finansowania lepiej zatem sprawdzić nie tylko typowy poziom kapitału zaangażowanego w działalność, ale również jego przewidywane maksimum.
Jak przełożyć zapotrzebowanie na kapitał obrotowy na kwotę finansowania?
W tym miejscu trzeba odróżnić trzy wartości:
- Obecne zapotrzebowanie operacyjne - ile kapitału jest już zaangażowane w analizowane składniki działalności.
- Przewidywaną zmianę zapotrzebowania - ile dodatkowego kapitału może wymagać rozwój firmy.
- Rzeczywistą lukę gotówkową - ile środków zabraknie w określonym terminie po uwzględnieniu dostępnej gotówki, planowanych wpływów i wydatków.
W naszym przykładzie przewidywany wzrost zapotrzebowania wynosił 140 000 zł.
Załóżmy, że firma ma 40 000 zł wolnej gotówki, którą może przeznaczyć na ten cel bez naruszania wymaganej rezerwy.
Gdyby wszystkie pozostałe wpływy i wydatki były już odpowiednio pokryte, uproszczona różnica wyniosłaby:
140 000 zł - 40 000 zł = 100 000 zł
Nie jest to jeszcze ostateczna kwota finansowania.
Przedsiębiorstwo musi ustalić, w jakich tygodniach wzrośnie wartość zapasów i należności, kiedy trzeba będzie zapłacić dostawcom oraz kiedy można oczekiwać wpływów.
Trzeba też uwzględnić wydatki spoza podstawowego modelu, między innymi wynagrodzenia, podatki czy raty istniejących zobowiązań. Ważne, aby nie liczyć tych samych płatności dwukrotnie.
Ostateczna kwota finansowania powinna wynikać z największej uzasadnionej luki gotówkowej i realnych możliwości spłaty.
Szczegółowe planowanie terminów wpływów i wydatków to jednak odrębne zagadnienie. Sposób regularnego monitorowania finansów opisujemy w artykule Analiza finansowa firmy co tydzień - 7 sygnałów, które warto monitorować.
Kiedy warto rozważyć finansowanie w PaveNow?
Jeżeli kalkulacja pokazuje konkretną potrzebę dodatkowego kapitału, firma może porównać dostępne formy finansowania.
W zależności od celu i źródła spłaty rozwiązaniem może być na przykład pożyczka na rozwój działalności lub finansowanie określonego kontraktu albo należności.
Nie każda dodatnia wartość zapotrzebowania na kapitał obrotowy oznacza potrzebę zaciągnięcia pożyczki. Ważne jest ustalenie, jakie środki już finansują działalność i ile dodatkowej gotówki przedsiębiorstwo rzeczywiście potrzebuje.
Warunki oraz dostępna kwota zależą od indywidualnej oceny firmy. Informacje o jednym z wariantów finansowania można znaleźć na stronie Pożyczka na wzrost dla firm - PaveNow.
Checklista - czy kalkulacja zapotrzebowania jest kompletna?
Podsumowanie - co naprawdę pokazuje zapotrzebowanie na kapitał obrotowy?
Operacyjne zapotrzebowanie na kapitał obrotowy pomaga ustalić, ile środków firma angażuje w zapasy i należności po uwzględnieniu zobowiązań handlowych.
Samo obliczenie jest proste, ale największa wartość wynika z porównywania danych i interpretacji zmian.
W naszym przykładzie firma miała początkowo zapotrzebowanie na poziomie 270 000 zł.
Planowany wzrost zwiększał tę wartość do 410 000 zł, czyli o 140 000 zł. W scenariuszu ostrożnym zapotrzebowanie rosło do 490 000 zł, co oznaczało dodatkowe 220 000 zł względem stanu początkowego.
Te liczby pokazują skalę kapitału zaangażowanego w działalność, a nie automatycznie kwotę potrzebnej pożyczki.
Najpierw należy policzyć obecne zapotrzebowanie, następnie jego prognozowaną zmianę, a dopiero na końcu ustalić faktyczną potrzebę dodatkowego finansowania.
Takie podejście pozwala podejmować decyzje na podstawie danych, zamiast szacować potrzebną kwotę wyłącznie na podstawie rosnącej sprzedaży lub bieżącego salda konta.
